Afslankmiddelen en bijwerkingen

Er zijn verschillende geneesmiddelen op de markt voor mensen met overgewicht. In Nederland zijn drie afslankmiddelen geregistreerd: orlistat (Xenical), sibutramine (Reductil) en rimonabant (Acomplia). Het volgen van een dieet is altijd de eerst aangewezen methode om gewicht te verliezen, de medicijnen dienen alleen ter ondersteuning. Ze mogen alleen worden gebruikt door mensen die een gevaarlijke mate van overgewicht hebben, met een Body Mass Index die groter dan 30 is. Orlistat, sibutramine en rimonabant kunnen alleen op recept worden verkregen. Rimonabant wordt in Nederland echter niet vergoed. Er zijn meer medicijnen waarvan bekend is dat ze gebruikt worden om gewicht kwijt te raken. Het is echter niet de officiële werking van die medicijnen. Aan mensen met diabetes mellitus type 2 en overgewicht wordt metformine (Glucophage) veel voorgeschreven. Het verlaagt het bloedsuikergehalte, en kan daarnaast ook helpen om af te vallen.
Daarnaast bestaan er talloze vrij verkrijgbare middelen – dat wil zeggen dat je er geen recept voor nodig hebt - waarvan verwacht wordt dat je ervan afvalt. Zo geven laxeermiddelen en bepaalde kruidenmengsels een snel maar tijdelijk effect. Zelfs plaspillen worden gebruikt door mensen die een snel resultaat op de weegschaal willen zien, het betekent echter wel dat je jezelf bedriegt, want je valt er natuurlijk niet blijvend door af.

 

Het gebruik van afslankmiddelen, ook de vrij verkrijgbare middelen, kan gepaard gaan met bijwerkingen. Het feit dat een medicijn zonder recept te verkrijgen is, geen garantie is voor de veiligheid ervan. ‘Bekende’ bijwerkingen staan beschreven in de productinformatie / bijsluitertekst van het betreffende medicijn. Natuurlijk krijgt niet iedere gebruiker last van al die beschreven bijwerkingen. Aan de andere kant is het ook mogelijk dat er klachten optreden die niet terug te vinden zijn in de bijsluitertekst. Dan is het belangrijk om deze informatie zo snel mogelijk door te geven. Patiënten, artsen en apothekers kunnen bijwerkingen melden bij Lareb, het centrale verzamelpunt van bijwerkingen in Nederland. De medewerkers van Lareb krijgen zo een goed overzicht hoe vaak een bijwerking bij een bepaald medicijn voorkomt en kunnen aan de bel trekken als er sprake is van bijwerkingen die opvallend vaak voorkomen. (lareb) Bijwerkingen op afslankmiddelen worden bij Lareb regelmatig gemeld. Hoewel het aantal meldingen bij Lareb geen directe maat is voor hoe vaak de bijwerking daadwerkelijk optreedt, geeft het wel interessante informatie. Meer weten over geneesmiddelen? Bekijk hier de top50 van meestgebruikte medicijnen.

 

Rimonabant beïnvloedt het hongergevoel: het vermindert de eetlust en zou ook helpen bij het stoppen met roken. Dit middel wordt in Nederland niet vergoed. In de Verenigde Staten is twee keer geprobeerd om het middel te registreren, maar twee keer is het verzoek afgewezen. De reden is dat er te veel psychiatrische bijwerkingen bij kunnen voorkomen. Met name depressieve gevoelens kunnen een probleem vormen. Op rimonabant heeft Lareb nog geen meldingen ontvangen.

 

Orlistat is een middel dat de opname van vet vermindert. Het niet opgenomen vet wordt met de darmen afgevoerd. Buikpijn, moeite om de ontlasting op te houden en vettige, olie-achtige diarree, zijn dan ook de meest voorkomende klachten. Ook bij Lareb is dit de meest gemelde klacht. Opvallend zijn ook enkele meldingen van klachten in combinatie met gebruik van de anticonceptiepil. Het ging hierbij vooral om doorbraakbloedingen maar ook –sporadisch- om een ongeplande zwangerschap. De vette ontlasting in combinatie met (te) vetrijk voedsel kan wellicht aanleiding zijn voor een verminderde opname en daarmee een verminderde betrouwbaarheid van de pil.

 

Sibutramine remt de eetlust door een sneller gevoel van verzadiging. De meest voor de hand liggende bijwerking is dan ook verlies van eetlust. Bij Lareb is deze bijwerking niet gemeld, wellicht juist omdat het zo voor de hand ligt en dus niet interessant is om te melden. Bijwerkingen die vaak bij Lareb zijn gemeld zijn onder meer hoofdpijn, verhoging van de bloeddruk en toegenomen zweten.

 

Metformine is een middel dat ervoor zorgt dat meer suiker wordt opgenomen door de spieren, waardoor de verhoogde bloedsuikerspiegel bij mensen met diabetes normaliseert. Ook zorgt metformine ervoor dat er minder opname is van suikers uit het voedsel in de darmen, waardoor je afvalt. Bekend is dat vooral in het begin van de behandeling misselijkheid, braken, diarree en buikpijn kunnen optreden. Ook bij Lareb zijn dit vaak gemelde klachten. Daarnaast wordt ook vaak een te laag of juist een te hoog bloedsuikergehalte gemeld en ook hoofdpijn is een vaak gemelde bijwerking. Opvallend is dat ook haaruitval bij Lareb vaak wordt gemeld als bijwerking van metformine. Echter, haaruitval kan veel oorzaken hebben. Bijvoorbeeld een chronische ziekte (zoals in dit geval diabetes), maar ook andere medicatie die door sommige van deze patiënten gebruikt werd.

 

Laxeermiddelen zijn bedoeld voor mensen met obstipatie, om de stoelgang te bevorderen. De meeste laxeermiddelen zijn zonder recept verkrijgbaar. Laxeermiddelen zorgen voor snelle afvoer van ontlasting, bij de osmotische laxeermiddelen en zwelmiddelen wordt tegelijk ook veel vocht mee afgevoerd. Door deze versnelde afvoer treedt gewichtsverlies op. Dit is echter tijdelijk: zodra de darmen weer gevuld raken en het vocht is aangevuld is het effect weg.
Voor de hand liggende bekende bijwerkingen die bij alle type laxeermiddelen op kunnen treden zijn maagdarmklachten. Bij Lareb zijn dergelijke klachten, zoals misselijkheid, buikpijn, overgeven en winderigheid veel gemeld. De –bij Lareb- meest gemelde klachten zijn overgevoeligheidsreacties, met name uitslag en netelroos. Deze klachten zijn vooral gemeld op de osmotische laxeermiddelen.

 

Kruidenmengsels worden ook veelvuldig gebruikt als hulpmiddel om af te vallen. Er zijn talloze varianten vrij verkrijgbaar. Ook deze mengsels kunnen bijwerkingen geven: het feit dat een ‘natuurlijk’ kruid is gebruikt is geen garantie voor de veiligheid ervan. Ook al zijn het geen geneesmiddelen, het is wel belangrijk om ook van deze middelen de veiligheid goed te bewaken. Lareb roept dan ook op om klachten op deze middelen vooral te melden (lareb). In de loop van de tijd zijn er verschillende bijwerkingen gemeld die aantonen dat voorzichtigheid geboden is met sommige van deze producten. Zo blijkt bijvoorbeeld dat sommige afslankmiddelen behoorlijk wat cafeine bevatten, waardoor klachten als hoofdpijn, hartkloppingen, maar ook zelfs hyperventilatie en bloeddrukverhoging optraden. Zelfs een overactieve schildklier (hyperthyreoidie) is enkele malen gemeld als mogelijke bijwerking van kruidenmengsels. In het ene geval bleek het mengsel jodium te bevatten, hetgeen mogelijk een rol kan hebben gespeeld, het andere mengsel bevatte veel soja-eiwitten, waarvan een relatie met de schildklier in de literatuur is beschreven. Hoewel het natuurlijk nooit met zekerheid te zeggen is dat de klacht daadwerkelijk door het gebruikte mengsel is veroorzaakt is voorzichtigheid geboden. Het is zaak om goed te kijken naar de lijst van ingrediënten als je een kruidenmengsel koopt. Weet wat je slikt!

 

Ephedrine is een stof die afkomstig is uit de ephedraplant. De effecten van efedrine lijken op die van amfetamine. Je voelt je helder, klaarwakker en actief. Efedrine stimuleert hartslag, bloeddruk en lichaamstemperatuur en de bronchiën verwijden zich. Extra energie wordt vrijgemaakt. Net als amfetamine is ook efedrine van invloed op de eetlust: je hebt minder honger. Ephedrine is niet meer vrij verkrijgbaar in Nederland, omdat het teveel gevaarlijke bijwerkingen kent. Vrij vaak voorkomende bijwerkingen van ephedrine zijn hoofdpijn en een versnelde hartslag. Hogere doses kunnen zelfs bloeddrukstijging en ritmestoornissen veroorzaken. Ook bij Lareb zijn in het verleden enkele meldingen gedaan van ephedrine-bevattende afslankmiddelen. Hartkloppingen, onrust, slapeloosheid, maar ook ernstiger zaken als hepatitis, en zelfs een hartstilstand.. Het is natuurlijk niet met zekerheid vast te stellen dat de klachten echt door dit middel zijn veroorzaakt.