Levert de voedingsindustrie een bijdrage aan bestrijding van overgewicht?

Wereldwijd hebben producenten van voedingsmiddelen een groen jasje aangetrokken en doen of ze tegenwoordig verantwoorde voeding produceren zodat onze kinderen voor hun twintigste geen diabetes 2 hebben opgelopen. Ludwig en Nestle citeren persberichten van McDonald’s, Coca Cola, Pepsi Cola en Kraft. “Mensen helpen verantwoorde keuzen te maken”, “kinderen een gezonder leven laten leiden”, “iets teruggeven aan de gemeenschap”. Het klinkt allemaal even mooi.

En dat moet ook wel want overheden van landen waar men heilig gelooft dat de markt alle kwalen van de samenleving zal helen doen er alles aan om de voedingsindustrie te betrekken bij workshops, beleid, onderzoek en plannen om overgewicht een halt toe te roepen. Die samenwerking is echter volgens Ludwig en Nestle geschikter voor de belangen van de industrie dan voor de gewone consument. Uiteindelijk is de voedingsindustrie een belangrijke speler in de Amerikaanse, maar ook in de Nederlandse economie, en ze produceert twee keer zoveel calorieën als we nodig hebben. Het is niet in het belang van aandeelhouders van deze bedrijven (en daar behoren bijvoorbeeld ook onze pensioenfondsen toe) dat de helft wordt weggegooid. Nee, de voedingsindustrie ontvangt zelfs vaak landbouwsubsidies, waardoor er alleen maar nog meer wordt geproduceerd. De producent kan met die overproductie twee kanten op. Gewoon botweg proberen de consumenten overtuigen dat ze meer moeten eten dan goed voor ze is, of de winst op bewerkte en verpakte voedingsmiddelen verhogen. Bij dat laatste zit het een beetje tegen, want hoe minder bewerkt des te gezonder voeding is. Dus linksom of rechtsom, de consument is het slachtoffer, maar krijgt wel altijd de schuld van zijn eigen overgewicht.

Vandaar de buitensporige interesse van de voedingsindustrie in het bevorderen van onderzoek naar beweging, campagnes voor meer bewegen en sponsoring van grote sportevenementen. De overheden knikken blij, want ze menen fantastische coalities tussen bedrijfsleven en gezondheidsbevorderaars te hebben bevorderd. Helaas, wat je met één blikje frisdrank binnenkrijg heb je met een sportevenement er nog niet zo maar weer van af. Het lost niets op, maar het is goed voor het corporate image van het bedrijf.

Met de enorme financiële middelen van de voedingsindustrie is men bovendien in staat om als er al onderzoek naar voeding gedaan wordt resultaten te krijgen die gunstig voor ze is. Uit een analyse in Plos Med uit 2007 van 206 wetenschappelijke onderzoeken blijkt dat de waarschijnlijkheid dat er een gunstig resultaat voor het product van de sponsor van het onderzoek uit komt vier tot zes keer zo groot is als de industrie het sponsort, dan wanneer onafhankelijke onderzoekers het doen. Daardoor gaat wat we beschouwen als de wetenschappelijke basis (de verzameling van alle wetenschappelijke onderzoeken samen) een gevaarlijke richting in. Oververtegenwoordiging van gesponsord onderzoek en zelfs afwezigheid van onderzoeken waarvoor geen middelen te vinden zijn, want de overheid trekt zich daaruit terug.

Daarboven op financieren de grote voedingsproducenten nog lobbybureau’s, die voortdurend proberen campagnes voor bijvoorbeeld verbod op junkfood reclames voor kinderen keihard te ondermijnen. Het Center for Consumer Freedom (CCF), financieel gesteund door onder andere Coca Cola, Wendy’s en Cargill, zegt trots dat ze dat doet door de boodschapper (de gezondheidsactivist, de wetenschapper met een andere mening) verdacht te maken. De producenten zelf hoeven de handen daar dus niet aan vuil te maken. En het lukt, want toen twee jaar geleden het onderzoek van Frank Hu naar de invloed van frisdrank op overgewicht bij kinderen verscheen namen heel wat naïeve media het persbericht dat door CCF in elkaar gezet was over en Frank Hu werd als een simplistische wetenschapper afgedaan. De Nederlandse Vereniging Frisdranken Industrie maakte een persbericht voor Nederland dat verspreid werd. ‘Van een paar glazen frisdrank drinken wordt niemand dik,’ kopte enkele van onze nationale kranten.

Ludwig en Nestle pleiten voor heldere regels rond sponsoring, voor ethische richtlijnen voor wetenschappers en deskundigen en voor het versterken van de positie van de consument. Dat kan alleen als die goed is geïnformeerd. Een bijsluiter bij voedsel? Er zit volgens Ludwig en Nestle toch ook een bijsluiter bij Viagra waarin zelfs de kleinste risico’s voor heren op leeftijd te vinden zijn, dan mag je ook verwachten dat er een waarschuwing komt bij voedingsmiddelen waarin gevaarlijke vetten of teveel suiker zitten; al was het alleen maar voor onze kinderen. Dat gebeurt helaas niet en in plaats daarvan krijgen voedingsproducenten die producten op de markt brengen die maar iets minder suiker bevatten zelfs de mogelijkheid een gezondheidsclaim op de verpakking te zetten. Een goed geïnformeerde consument zal in ieder geval in een marktmodel beter in staat moeten zijn gezonde keuzen te maken en de rommel in de supermarkt te laten staan en de junkfoodleverancier te vermijden.