Hoe gezond of ongezond is de vis?

Vis staat bekend als gezond. Dat heeft vooral te maken met de visvetzuren die erin zitten. Visvetzuren behoren tot de n-3 langeketenvetzuren eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeenzuur (DHA). Deze vetzuren hebben een gunstige invloed op hart- en bloedvaten. De Gezondheidsraad adviseert volwassenen daarom per dag 0,45 gram (450 mg) langeketenvetzuren uit vis. Deze aanbeveling kan worden gehaald door per week twee porties vis te eten, waarvan ten minste één keer vette vis. Eén portie komt overeen met 100 tot 150 gram vis. De langeketenvetzuren DHA en EPA werken gunstig op het hartritme. Daardoor verkleinen ze de kans op een plotselinge hartstilstand. Viseters hebben bovendien ruim veertig procent minder kans op een herseninfarct. Aan visvetzuren worden nog veel meer positieve effecten toegeschreven. Zo zouden ze de kans op dementie, depressie en diabetes verminderen, en gedragsstoornissen (zoals ADHD) verminderen. Van al deze effecten geldt dat meer onderzoek nodig is. Ook is niet helemaal zeker of het alleen de visvetzuren zijn die voor deze positieve effecten zorgen.

Liever vis dan visoliecapsules
Er zijn sterke aanwijzingen dat het gezondheidseffect van vis toe te schrijven is aan de vetzuren. Maar misschien zijn er meer stoffen in vis die voor het gunstige effect zorgen. Vis eten is daarom beter dan visoliecapsules slikken. Voor mensen die geen vis willen of kunnen eten, zijn producten die zijn verrijkt met visolie of supplementen met visolie een alternatief. Maar helaas is vis niet zo gezond als mensen denken. Er kleven enkele risico’s aan het eten van vis. Zo is vis een belangrijke bron van kwik, dioxines en PCB’s. Toch heeft vis eten meer voor- dan nadelen voor de gezondheid. Hierna leest u wat de gevaren zijn en hoe u de risico’s kunt beperken.

Vervuiling
Door milieuverontreiniging kunnen er schadelijke stoffen voorkomen in vis. Het gaat vooral om zware metalen (kwik), dioxines, PCB’s en toxafeen, een bestrijdingsmiddel dat onder meer in de katoenteelt wordt gebruikt.
Roofvissen hebben de meeste last van vervuiling. Dat geldt vooral voor grote roofvissen, zoals haaien en zwaardvissen. Vissen die alleen planten of plankton eten zijn minder vervuild. Ook zijn vette vissoorten meer vervuild dan magere, omdat schadelijke stoffen in het vet worden opgeslagen. Daarnaast speelt het leefgebied een rol. Zo is vis uit Europese wateren meer vervuild dan vis uit de Stille Oceaan. Ook in kweekvis kunnen schadelijke stoffen voorkomen. Dat geldt als deze wordt gevoerd met vismeel en visolie. De Europese Unie heeft daarom regels opgesteld voor de hoeveelheid PCB’s, dioxines en daaraan verwante furanen die in visvoer mogen voorkomen. Kweekvis uit Nederland, ook kweekpaling, voldoet aan de normen.

In de loop van de tijd is de vervuiling van de zeeën afgenomen. Maar om niet te veel schadelijke stoffen binnen te krijgen, is het belangrijk te variëren met de vis die u eet. Daarbij gelden de volgende adviezen:

• Eet met het oog op dioxines niet meer dan twee porties vette vis per week (maximaal 300 gram). Dioxines worden opgeslagen in het lichaamsvet. Ze worden maar heel langzaam afgebroken.
• Vrouwen geven een deel van de opgeslagen dioxine door aan hun kinderen in de zwangerschap en via de borstvoeding. Voor vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven geldt daarom: maximaal twee porties vette vis per week. Dat komt neer op 300 gram. Ter illustratie: één zoute haring weeg ongeveer 75 gram. Verder kunnen vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven beter geen roofvis eten. In roofvis zitten relatief veel schadelijke stoffen, zoals kwik en dioxines. Het gaat dan om vissen die in Nederland relatief weinig gegeten worden, zoals marlijn, zwaardvis, snoekbaars, haai, koningsmakreel en verse tonijn.
• Eet vis bij voorkeur met nitraatarme groente, zoals worteltjes, sperziebonen of witlof. In combinatie met nitraatrijke groente, zoals sla en spinazie, kunnen schadelijke stoffen ontstaan.
• Eet geen paling uit de Nederlandse grote rivieren. Daar zit meer dioxine in dan verantwoord wordt geacht.
• Wees voorzichtig met het eten van zelfgevangen vis als het water vervuild kan zijn.

Nitraat 
In vis zitten eiwitten (amines) die reageren met nitraat uit groente. Het nitraat verandert daardoor gedeeltelijk in n-nitrosoverbindingen. Deze stoffen zijn ook bekend als nitrosamines. Nitrosamines zijn schadelijk voor het lichaam. Het lijkt erop dat ze kankerverwekkend kunnen zijn. Uit voorzorg kunt u vis daarom beter eten met nitraatarme groente, zoals worteltjes, sperziebonen, witlof en paprika.

Listeria
Vis kan besmet raken met listeria. Deze bacterie groeit ook bij lage temperaturen.
Listeria is een bacterie die vooral gevaarlijk is voor zwangeren en ouderen. Zij kunnen beter geen voorverpakte gerookte vis eten, zoals gerookte zalm, forel, paling of makreel. Voorverpakte gerookte vis kan lang bewaard worden. Dit geeft de bacterie de kans zich te vermenigvuldigen tot schadelijke hoeveelheden. Ingevroren gerookte vis is wel veilig. De bacterie kan zich onder het vriespunt namelijk niet vermenigvuldigen. De zalm moet dan na het ontdooien wel direct gegeten of bereid worden. Bij verhitting wordt listeria gedood. Daarom is vers gebakken, gegrilde of gepocheerde (gerookte) zalm geen probleem. Zoute haring is kort houdbaar. Daardoor is er geen gevaar voor uitgroei van listeria. Ook zure haring is ‘veilig’.
Toch heeft vis eten meer voor- dan nadelen voor de gezondheid. Aan meer dan twee keer eten van vis per week zijn er pas gezondheids risico’s verbonden.